1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer

به‌شێوه‌و ره‌نگیاندا، ته‌ندروستی پووك و ددانه‌كانت بزانه‌ ‌ ‌

پووك؛ به‌شێكه‌ له‌شانه‌كانی‌ ناوده‌م، ده‌وری‌ ددانه‌كان ده‌دات و راگیرییان ده‌كات. توند به‌ددانه‌كان و ئێسكه‌كانی‌ ژێره‌وه‌ی ده‌به‌ستێت، تا به‌رگه‌ی‌ به‌ركه‌وتنی‌ خۆراك و جووین بگرن و له‌كاتی‌ نان خواردندا پارێزگارییان لێ بكات.

پووكی ته‌ندروست
ره‌نگی‌ پووكی‌ ته‌ندروست (په‌مه‌یی)یه‌ ره‌نگه‌ هه‌ندێكجار په‌ڵه‌ی‌ تۆخ له‌سه‌ر پووك ده‌ربكه‌وێت، كه‌ ئه‌مه‌ ئاسایییه‌و به‌(melanin pigmentation) داده‌نرێت، كاتێك ره‌نگی‌ پووك ده‌گۆڕێت بۆ سوورێكی‌ تۆخ یان هه‌ڵئه‌ئاوسێت و خوێنی لێدێت ئه‌مه‌ نیشانه‌ی‌ هه‌وكردنی‌ پووكه‌، كه‌ گرنگترین هۆكاری‌ كۆبوونه‌وه‌ی‌ (پلاك، توێژاڵی خۆراك و به‌كتریا)یه‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ ده‌توانین بڵین، كه‌ «شێوه‌و ره‌نگی‌ پووك دیاریكه‌رو نیشانه‌ی پووكێكی‌ ته‌ندروست یان نه‌خۆشه‌».
 
پووكی‌ ته‌ندروست
1. ره‌نگ: ره‌نگی‌ پووك (په‌مه‌ییه‌) ره‌نگی‌ (سوور، سپی، شین) نیشانه‌ی‌ نه‌خۆشییه‌.
2. شێوه‌: شێوه‌ی‌ پووك ده‌بێت ئاسایی و نه‌رم بێت به‌جوانی‌ له‌نێوان ددانه‌كاندا بێت، به‌پێچه‌وانه‌وه‌و ئه‌ستووربوون و هه‌ڵئاوسایی‌ پووك له‌نێوان ددانه‌كاندا یان ته‌نك بوونیان، نیشانه‌ی‌ نه‌خۆشی پووكه.
3. پێكهاته‌: پووك پێكهاته‌یه‌كی به‌هێزی هه‌یه‌و ناجووڵێت. 
4. كاردانه‌وه‌ بۆ كارلێكه‌كان: پووكی‌ ناته‌ندروست به‌ساده‌ترین به‌ركه‌وتن خوێنی‌ لێدێت، وه‌كو به‌ركه‌وتنی (فڵچه‌و خواردن).
 
هه‌وكردنی‌ كتوپڕی پووك (Gingivitis) ئه‌م حاڵه‌ته‌، پێش هه‌وكردنی‌ پووكی‌ درێژخایه‌نه‌، ئه‌گه‌ر بێتو پشتگوێ‌ بخرێت ده‌بێته‌ هۆی هه‌وكردنی‌ پووكی‌ درێژخایه‌ن، چونكه‌ كاتێك سه‌ره‌تا كه‌ (پلاك) له‌سه‌ر ددانه‌كان كۆده‌بێته‌وه‌، پووكه‌كه‌ هه‌ڵئه‌ئاوسێ و به‌ساده‌ترین به‌ركه‌وتن وه‌ك ددان شتن خوێنی‌ لێ دێت، ئه‌م سه‌ره‌تای‌ هه‌وكردنی‌ پووكه‌، به‌سته‌ره‌شانه‌كان و ئێسك هیچ زیانێكی‌ پێ ناگات، له‌به‌رئه‌وه‌ی هه‌وكردنه‌كه‌ ته‌نها له‌سه‌ر ڕووی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ پووكه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌م حاڵه‌ته‌ بوو به‌هه‌میشه‌یی و درێژه‌ی خایه‌ن، ئه‌وا هه‌وكردنه‌كه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر چینه‌كانی‌ ناوه‌وه‌ی پووك و سه‌ر ئێسكی‌ ددانه‌كان ده‌بێت، ئه‌وه‌ش واده‌كات كه‌ ئێسك داخورێت و پووكه‌كه‌ دابه‌زێت و گیرفان (pocket) له‌ده‌وری‌ ددانه‌كه‌ دروست بكات، بێگومان بوونی ئه‌م گیرفانه‌ بچوكانه‌ش له‌ده‌وری‌ ددان و پووك، واده‌كات كه‌ خۆراكیان تێدا كۆده‌بێته‌وه‌و هه‌و بكه‌ن. كاتێك به‌كتریاو پلاك له‌ژێر پووكدا كۆده‌بێته‌وه‌و ده‌بێته‌ هۆی هه‌وكردنی، سیستمی‌ به‌رگریی‌ له‌ش هه‌وڵ ده‌دات ئه‌و به‌كتریایانه‌ له‌ناوبه‌رێت «لێره‌وه‌ شه‌ڕه‌كه‌ ده‌ست پێده‌كات». به‌رده‌وامبوونی شه‌ڕی به‌رگریی سیستمی له‌ش له‌پێناو گه‌ڕاندنه‌وه‌ی پووكه‌كه‌ بۆ باری ئاسایی، به‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ده‌بێت له‌گه‌ڵ ئه‌و ماده‌و ژه‌هرانه‌ی كه‌ به‌كتریاكان ده‌یڕێژن، ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ هۆی‌ دابه‌زاندنی‌ ئێسك و له‌ناوبردنی‌ به‌سته‌ره‌ شانه‌كان له‌ده‌وروبه‌ری‌ ئێسك و ددانه‌كان، ئه‌گه‌ر ئه‌م حاڵه‌ته‌ به‌ره‌و زیاتر بڕوات، زیاتر پووك و به‌سته‌ره‌ شانه‌كان زیانیان پێده‌گات و له‌ناوده‌چن، به‌وه‌ش «ددانه‌كان ده‌كه‌ونه‌ له‌قین و له‌جێگه‌ی‌ خۆیان جێگیر نابن، سه‌ره‌نجام ده‌بنه‌ هۆی‌ له‌ده‌ستدانی‌ ته‌واوی‌ ددانه‌كان.
 
هۆكاره‌كانی‌ نه‌خۆشی پووك
گه‌ر له‌هۆكاره‌كانی‌ نه‌خۆشی پووك ده‌پرسن، ئه‌وه‌ بزانن كه‌ پلاك به‌هۆكاری‌ سه‌ره‌تایی داده‌نرێت و هه‌ندێك فاكته‌ری‌ تریش هه‌ن كه‌ كاریگه‌رییان هه‌یه‌ وه‌ك: -
گۆڕانی‌ هۆرمۆنیی: له‌كاتی‌ (دووگیانیی، باڵغ بوون، ته‌مه‌نی‌ نائومێدی‌، سووڕی‌ مانگانه‌)دا ئه‌مانه‌ پووك زۆر هه‌ستیار ده‌كه‌ن و زۆربه‌ی‌ كات ده‌بنه‌ هۆی هه‌وكردنی‌.- نه‌خۆشی (شێرپه‌نجه‌، نه‌مانی‌ به‌رگریی له‌ش (ئایدز) و هه‌ر نه‌خۆشییه‌ك كه‌ كاریگه‌ر بێت له‌سه‌ر سیستمی‌ به‌رگریی له‌ش، هۆكاره‌ بۆ ئه‌و حاڵه‌ته‌.- نه‌خۆشییه‌ درێژخایه‌نه‌كانی‌ وه‌ك (شه‌كره‌)ش یه‌كێكیتره‌ له‌هۆكاره‌كان، چونكه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر به‌كاربردنی‌ شه‌كر هه‌یه‌ له‌خوێنداو هه‌وكردن دروست ده‌كات، ئه‌و ئه‌ندامه‌ی كه‌ هه‌موو ئه‌وانی تر زیاتر دووچاریی هه‌وكردن ده‌بێت پووك و به‌سته‌ره‌شانه‌كانێتی.
ده‌رمان: بەکارهێنانی هه‌ندێك لەو ده‌رمانانەی کە ده‌ردانی‌ لیك كه‌م ده‌كه‌نه‌وه‌.
- خوو: جگه‌ره‌كێشان و خووگرتن پێوه‌ی، ده‌بێته‌ هۆكاری‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ پووك نه‌توانێت به‌ئاسانی‌ خۆی‌ چاك بكاته‌وه‌.
- پاكڕانه‌گرتنی‌ ده‌م و ددان، نه‌شتن و ده‌زوونه‌كردنیشی هۆكارێكی تری هه‌وكردنی پووك و نه‌خۆشین بۆی.
 
نیشانه‌كانی‌ چین؟
نه‌خۆشییه‌كانی‌ پووك بێ ئازارن و نیشانه‌كانی‌ ته‌نها له‌كاتی‌ په‌ره‌سه‌ندنی‌ حاڵه‌ته‌كه‌دا ده‌رده‌كه‌ون، دیارترینیان بریتییه‌ له‌:
- خوێن لێهاتنی‌ پووك له‌كاتی‌ ددان شتن و دواتردا.
- سووربوونه‌وه‌و هه‌ڵئاوسان و هه‌ستیاریی پووك.
- بۆنی‌ ناخۆشی ده‌م و تامی‌ ناخۆش له‌ده‌مدا.
- دابه‌زینی‌ پووك.
- دروستبوونی گیرفانی‌ پووك.
- له‌قین و جووڵانی‌ ددانه‌كان له‌شوێنی‌ خۆیان.
- گۆڕینی‌ شێوازی‌ جووین به‌هۆی ناڕێكی‌ ددانه‌كانه‌وه‌.
هه‌ندێكجار هه‌وكردنی‌ پووك تایبه‌ته‌ به‌ته‌نها یه‌ك ددان، وه‌ك ددانه‌كانی‌ دوواوه‌، ئه‌مه‌ش ته‌نها پزیشكی‌ پسپۆر دیاری‌ ده‌كات و ده‌یزانێت. بۆماوه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر هه‌وكردنی‌ پووك و نه‌خۆشییه‌كانی‌ هه‌یه‌، كه‌واته‌ ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌باوان نه‌خۆشی‌ پووكی‌ هه‌بێت، ئه‌وا پێویسته‌ هه‌موو ئه‌ندامه‌كانی تری خێزان (مناڵ) زۆر چاودێریی پووكیان بكه‌ن و سه‌ردانیكردنی لای‌ پزیشكی‌ ددانه‌كان زیاتر بكه‌ن.
 
چاره‌سه‌ركردنی نه‌خۆشییه‌كانی‌ پووك
چاره‌سه‌ری نه‌خۆشی پووك، بریتییه‌ له‌كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ هه‌وكردن و هه‌روه‌ها چاره‌سه‌ری‌ گیرفانه‌كانی، به‌ڵام له‌ناوبردنی‌ هه‌وكردن و چاره‌سه‌ره‌كه‌ی، به‌پێی‌ پله‌ی‌ په‌ره‌سه‌ندنی‌ نه‌خۆشییه‌كه‌ ده‌گۆڕێت، چاره‌سه‌ره‌كان له‌نه‌شته‌رگه‌رییه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كات تا ساده‌ترین چاره‌سه‌ر، كه‌ ته‌نها پاككردنه‌وه‌ی‌ ددانه‌كانه‌.
 
چۆن رێگریی لێ بكرێت؟
زۆربه‌ی جار، ده‌توانرێت ته‌نها به‌پاككردنی‌ ده‌م و ددانه‌كان و لابردنی‌ پلاك له‌سه‌ر پووك و ددانه‌كان، هه‌ر (6) مانگ جارێك پاككردنه‌وه‌ی‌ لای پزیشك، له‌گه‌ڵ رۆژانه‌ شتن و ده‌زووكردنی‌ ددانه‌كان، نه‌خۆشییه‌كانی‌ پووك نه‌هێڵرێت. ئه‌وه‌ش بزانن، كه‌ هه‌ندێك گۆڕانكاریی له‌شێوازی‌ ژیاندا مه‌ترسی و كاریگه‌ریی له‌نه‌خۆشییه‌كه‌ كه‌م ده‌كه‌نه‌وه‌، له‌وانه‌:
1. وازهێنان له‌جگه‌ره‌كیشان: چونكه‌ ئه‌وانه‌ی‌ جگه‌ره‌كێشن (7) جار زیاتر له‌كه‌سانی جگه‌ره‌ نه‌كێش، مه‌ترسی تووشبوونیان به‌نه‌خۆشییه‌كانی‌ پووك هه‌یه‌.
2. خۆراكی‌ ته‌ندروست: ئه‌مه‌یان بۆ به‌رزبوونه‌وه‌ی‌ به‌رگریی له‌ش و نه‌هێشتنی‌ هه‌وكردنه‌.
3. هه‌وڵدان بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی دڵه‌ڕاوكێ و فشاره‌ ده‌روونییه‌كان (Stress).
4. ددانه‌ جیڕه‌: دووركه‌وتنه‌وه‌و نه‌هێشتنی‌ ددانه‌ جیڕه‌، چونكه‌ ئه‌وه‌ هێز ده‌خاته‌ سه‌ر شانه‌كان و بێهێزیان ده‌كات، ئێسك داده‌خورێنێت.
 
دكتۆر دیه‌ن حه‌سه‌ن
پزیشکی ددان
 
سه‌رچاوه: کوردستانی نوێ

جومگه‌ی تێمپۆرۆماندیبوله‌ر چییه‌؟ Temporomandibular Joint…

   جومگه‌ی تێمپۆرۆماندیبوله‌ر چییه‌؟ Temporomandibular Joint

 جومگه‌ی تێمپۆرۆماندیبوله‌ر یان جومگه‌ی…

درێژەی بابەت...

ناڕێکیی جومگه‌ی تێمپۆرۆماندیبوله‌ر چییه‌؟ TMJ problems…

superfloss به‌کارهێنانی ده‌زووی پردی ددان…

جۆره‌ ده‌زوویه‌کی ددانه‌ به‌شێوه‌یه‌ک در…

درێژەی بابەت...

ده‌زووی ددان…

 ده‌زووی ددان

پێکهاتووه‌ له گورزێکی ته‌نکی ڕیشاڵی نایل…

درێژەی بابەت...

Prev
Next
  • 1
  • 2

ئێمە لە فەیسبووك